اخبار
مطالب اخیر
مطالب محبوب
عضویت در خبرنامه

با وارد کردن ایمیل در کادر زیر و ثبت آن مشترک خبرنامه وب سایت افغان لرن خواهید شد و از آخرین مطالب سایت بهره مند می شوید

توجه داشته باشيد بعد از وارد کردن ايميل خود و ثبت آن، ميبايست ايميل خود را تاييد نمایید

موسیقی «رپ» چیست و «رپرها» چه کسانی هستند؟ ریشه‌های پیدایش این موسیقی به کجا و چه زمانی بازمی‌گردد؟ چرا موسیقی رپ در افغانستان به سوی ابتذال متمایل شده است؟

 

موسیقی به عنوان هنری مورد توجه، گاه آنچنان جنجال برمی­‌انگیزد که نظرات مثبت و منفی پیرامون خود را تغییر می ­دهد. یکی از جنجال­‌برانگیزترین سبک­‌های موسیقی در غرب سبک رپ است. رپرها با ظاهر عجیب و غریب خود و فریادهای تند و تیزشان یک پدیده جالب توجه در غرب و در برخی کشورهای منطقه شده­‌اند. به ویژه از آنجا که این سبک هنوز جوان و در همه جا در حال تغییر و تحول است، اخبار آن توجه بسیاری را به خود جلب می‌کند.

 

در اینجا قصد ورود به مباحث تخصصی در حوزه نت­‌های موسیقی را نداریم؛ قصد پرداخت دقیق به تاریخچه فنی شکل­گیری سبک رپ، تغییر و تحولات و شاخه­‌های موسیقایی آن تاکنون را نیز نداریم؛ قصد بحث پیرامون حکم فقهی یا قانونی در مورد رپ­‌خوانی را نیز نداریم؛ بلکه محور این نوشتار، بررسی ژانرهای متنوع رپ و نقش فرهنگی- اجتماعی رپِرها در جوامع غربی و شرقی است و اینکه آیا اساساً چیزی در دنیای رپ پیدا می­‌شود که قابلیت متناسب­‌سازی با فرهنگ افغانی – اسلامی ما را داشته باشد؟

 

رپ از کجا شروع شد و چرا؟

 

برخی ادعا کرده‌­اند ریشه موسیقی رپ به جامائیکا در دهه 1960 میلادی گردد، زمانی که خوانندگان در مراکز تفریحی به جای صحبت­‌ کردن در میان پخش دو موسیقی، ترجیح دادند در حین پخش آن صحبت کنند. برخی حتی به دوره‌­های گذشته در دو سه قرن پیش اشاره می­‌کنند که بردگان در محافل رقص و آواز خود چیزی شبیه به رپ می­‌خواندند. اما به هر حال موسیقی رپ ابتدا در آمریکا و در دهه 1970 میلادی به جهان معرفی شد، زمانی که خوانندگان آفریقایی-آمریکایی به دلیل مشکلات مالی توان شرکت در دوره­‌های آموزشی و یا تأسیس و استفاده از استودیوهای مجهز جهت ضبط ترانه خود را نداشتند. این سیاهپوستان که از تبعیض و فقر خسته شده بودند، محتوای اعتراضی و عدالت‌خواهانه را در ترانه­‌های بی­‌نظم خود می­‌گنجاندند. سبک رپ، تسامحاً سبک «هیپ هاپ» هم گفته می­‌شود.

 

گسترش سبک رپ در آمریکا علاوه بر اینکه با اعتراضات عدالت­‌طلبانه سیاهان علیه نژادپرستی سیستماتیک همراه بود، دست­کم همزمان است با دو جنبش فکری و اجتماعی در جهان توسعه­‌یافته که بسیار به اختصار به آن دو اشاره می­‌کنیم:

 

– جنبش فکری پست مدرنسیم: این مکتب شامل همه نظریه‌­پردازانی است که به نوعی با قواعد خشک مدرنیسم در تعریف خاص از عقل، توسعه، خیر اخلاقی، سیر تاریخ، ساختار اجتماعی، سبک زندگی و مانند آن مخالف هستند و معتقدند این تعاریف، بی‌طرفانه و علمی نیست. برای مثال در تعریف مدرن از سیر تاریخ بشر، همه تحولات گذشته در یک سیر خطی تصور می­ شود که اوج تکامل آن در جوامع توسعه‌­یافته غربی قابل مشاهده است و بهترین سبک زندگی، همان سبک زندگی سفیدپوستان مرفه چند کشور معدود اروپایی و آمریکایی دانسته می‌شود. جالب اینکه یکی از ریشه­‌های اصلی پست­‌مدرنیسم، مخالفت با نگاه رشته­‌های مدرن مردم­شناسی و قوم‌­شناسی به اقوام آفریقایی و آسیایی است. پست­‌مدرن­‌ها معتقد بوده و هستند که مردم­‌شناسی مدرن، گویی تفاوتی میان پژوهش در یک گروه از انسان­های آفریقایی با گله­‌ای از حیوانات وحشی در جنگل­‌های آفریقا قایل نیست!

 

– جنبش اجتماعی چپ جدید: بلندشدن صدای دانشجویان چپ­گرا در اروپا به ویژه در فرانسه جهان غرب را با یک شوک بزرگ مواجه ساخت. شورش بزرگی که دانشجویان در 1968 به راه­‌انداختند، بدون گرایش به شوروی سابق، نسبت به رویه­‌های ظالمانه و فاصله طبقاتی در نظام سیاسی-اقتصادی لیبرالیسم معترض بود. ریشه این جنبش در مکتب فرانکفورت قرار داشت که یورگن هابرماس آخرین و برترین فیلسوف آن به شمار می­رود. جنبش تسخیر وال‌­استریت که به جنبش 99% نیز مشهور است، از نسل­های بعدی همان دانشجویان چپ­گرا محسوب می­‌شود.

 

این گروه‌­ها مدعی هستند مارکسیسم اگر چه نمی­تواند یک نظام مطلوب را ایجاد کند، اما انتقاداتی که به نظام لیبرالیسم وارد می­کند قابل تامل است. عمده توجه این گروه به ارتباطات پنهانی است که میان رسانه­‌های جمعی، ثروتمندان، سیاست­مداران و صاحبان صنایع در جوامع غربی وجود دارد، به گونه‌­ای که آزادی فکر و عمل را از شهروندان عادی گرفته و روز بروز به فاصله طبقاتی و امتیازات انحصاری در همه حوزه‌­ها می‌افزاید.

 

موسیقی رپ با همه این مفاهیم و حرکت­‌ها پیوند خورد و از دایره محدود سیاه­پوستان آمریکایی، به هر جایی که جوانانی معترض نسبت به وضعیت حاکم در جامعه یا حکومت وجود داشته باشند، کشیده شد. ابتدا سفیدپوستان به عنوان آهنگ­ساز و تنطیم‌­کننده در کنار خوانندگان سیاه­پوست ترانه ساختند اما به تدریج رپ­‌خوان­‌های سفیدپوست هم فراوان شدند.

 

ویژگی­‌های کلی سبک رپ

 

سبک رپ در یک نگاه کلی و بدون ورود به جزییات فنی، چند ویژگی موسیقایی و کلامی دارد که در سال­‌های اولیه پیدایش رپ بسیار آشکارتر بوده است:

 

– ویژگی­‌های موسیقایی سبک رپ: ضرب‌آهنگ تند + بی­‌اعتنایی به ساختارهای آهنگ­سازی

 

– ویژگی­‌های کلامی سبک رپ: بی­‌اعتنایی به ساختارهای شعری و قافیه­‌سازی + انتقاد با چاشنی طنز + بیان تلخ واقعیت­‌های ناشنیده از معضلات اجتماعی و اقتصادی در طبقات پایین

 

در واقع هنرمندان این سبک، تلاش کردند تمام اجزای آن را برای اعتراض به وضع حاکم و شکستن هاله قدسی و سنگین پیرامون آن بکار گیرند و بجای آن، همه را به جدی­‌گرفتن مشکلات واقعی مردم، فارغ از تبلیغات پوشالی رسانه­‌ها و ژست­‌های رسمی دعوت کنند. ضرب‌آهنگ تند، نشان­‌دهنده درد­دل­های فراوان و عصبانیت از معضلات اجتماعی است؛ بی­‌اعتنایی به ساختارهای آهنگ­سازی و قافیه­‌پردازی نیز ناشی از نارضایتی فرد از وضعیت موجود و مخالفت با مشکلاتی است که ساختارهای رسمی مدرنیسم بر جامعه تحمیل کرده است. به بیان دیگر خواننده با همه توان و بکارگیری همه ابزارهایی که در اختیار دارد، هواداران خود را به شکستن تصورات نادرست از پیشرفت جامعه و توجه به واقعیت­‌های تلخ و ناشنیده از زندگی محرومان مجبور می­‌کند.

 

رپ به مرور زمان بر سایر سبک­‌های موسیقی اثر گذاشت و در ترکیب با آنها به ویژه پاپ، جاز و فانک (که برخی ریشه سبک رپ را نیز در همین سبک­‌ها جستجو می­‌کنند)، سبک­‌های جدیدی را ابداع کرد. هر خواننده­‌ای به ویژه برای سودآوری بیشتر، تلاش کرد موسیقی رپ را با سبک‌های محلی در کشور خود ترکیب کند.

 

ژانرهای نوین در سبک رپ

 

امروزه علاوه بر ژانر کلاسیک رپ که محتوای عدالت­‌طلبانه آن را شرح دادیم، یکی از جریان­‌های اصلی در سبک رپ، «رپ گانگستری» است که مبدع آن رپرهایی چون choolly Dو Ice-T بودند. گروه «دشمن عمومی» (Public Enemy) نیز ابتکاراتی در سبک رپ ایجاد کرد به گونه­‌ای که برخی این گروه را ریشه ژانر گانگستری می‌­دانند. یکی از ترانه­‌های مشهور آنها با نام «علیه قدرت بجنگ» (Fight The Power) در مورد برخورد نابرابر پولیس علیه سیاه­پوستان در آمریکا بود.

 

در واقع اگر چه ژانر گانگستری رگه­‌هایی از عدالت­‌خواهی اولیه را حفظ کرد، اما با استفاده از آن، دسته‌­های بزهکار شهری که گرفتار فقر، خشونت و فساد هستند، محتوای خود را وارد سبک رپ کرده‌­اند. مواد مخدر، قانون­شکنی، جملات مبتذل و تحقیرآمیز نسبت به زنان و مطالبی مانند این، با کلماتی رکیک و جملاتی خشن با ضرب‌آهنگی تند و تا حدودی آشفته بیان می­‌شوند. این مساله موجب شده عمده ترانه‌­های رپ صفت 18+ بگیرند. یکی از نمونه‌­های برجسته که موجب شهرت این ژانر شد، گروه N.W.A است که در اینجا می­توان از آهنگ مشهورشان «مستقیم، بیرون از کامپتون» (Straight Out of Compton) نام برد. بسیاری از ترانه‌­های گانگستری زن را در حد یک ملعبه جنسی فروکاستند بلکه از تصاویر نامناسب نیز برای تبلیغ گروه‌­ها و آلبوم­‌های رپ استفاده کردند.

 

با این حال به ویژه پس از ورود خوانندگان زن به سبک رپ که امروزه دیگر تعدادشان کم نیست، برخی از آنها تلاش کردند از حیثیت زنان دفاع کنند. در واقع نه فقط در مورد زنان، بلکه همه ویژگی­‌های محتوایی جریان گانگستری که بیان شد مانند خشونت و مواد مخدر، توسط برخی خوانندگان و گروه‌­های ترانه­‌ساز که از اواخر دهه 1980 میلادی ظهور کردند، زیر سؤال رفت؛ تا جایی که ژانر جدیدی به نام «رپ مسیحی»، «انجیلی» یا «مقدس» توسط این منتقدان ایجاد شد. یکی از اولین رپرهای مسیحی استفان ویلی (Stephen Wiley) بود که برای کودکان، انجیل تدریس می­کرد. وی در 1985 میلادی ترانه­‌ای با نام «زنگ تفریح انجیل» (Bible Break) منتشر کرد.

 

برخی رپرهای گانگستری پس از رواج رپ مذهبی، تغییر رویکرد داده و بدان پیوستند مانند گروه «گانگسترهای انجیل» (Gospel Gangstas). محتوای ژانر مسیحی عمدتاً به اخلاق، ایمان، وجدان و مانند آن برمی­گردد و در بسیاری موارد نیز بر اساس این مبانی به سراغ مسایل جامعه مدرن و یا مشکلات سیاهان و فقیران می­رود. در واقع این ژانر، زبان حال یک انسان مومن در هیاهوی جامعه مدرن است، تناقض‌­هایی که میان زندگی­‌اش، وضعیت جامعه­‌اش و تعالیم دینی‌­اش می‌­بیند و تلاش می­کند با یک انگیزه مذهبی و انسانی به حل آن بپردازد. لازم به ذکر است بسیاری از رپرها که در ژانرهای دیگر ترانه می­‌سرایند، شاید برای گسترش هواداران خود یا برای ایجاد تنوع، هر از چندی یک ترانه نیز در ژانر مذهبی منتشر می­‌کنند.

 

ترانه­‌های رپ اگر چه شتاب زیادی در بیان کلمات خود دارند، اما این مساله موجب نمی­‌شود خوانندگان هدفمند و باشخصیت، کلمات نامناسب و رکیک را به صورت لجام­‌گسیخته در جملات شعرگونه خود بگنجانند. هرچند تعدد خواننده در این سبک بویژه در کشور ما، موجب غلبه ابتذال در موسیقی رپ فارسی می شود و اصولا در جامعه موسیقی رپ ناخودآگاه سبکی مبتذل و مملوء از ابتذال کلامی و محتوایی با گرایش‌های جنسی و روابط بی‌قید و نامشروع را به ذهن متبادر می‌سازد و همین موضوع سبب شده است تا تقریبا راه برای ورود این سبک به عرصه موسیقی مجاز – اگر نگوییم بسته – اما بسیار دشوار شود.

 

جمع‌­بندی

 

سبک رپ ابتدا در جوامع فراصنعتی و متاثر از مکاتب منتقد مدرنیسم زاده شده و با ریتم ساختارشکنانه و محتوای اعتراضی خود، صدای اعتراض طبقات پایین به ناعدالتی بوده است اما بخشی از آن به تدریج اسیر فسادهای خیابانی، خشونت، اعتیاد و محتواهایی از این دست شد، به گو­نه­‌ای که برخی خوانندگان در نقد ترویج فساد و خشونت توسط ژانر گانگستری، ژانر مسیحی را رواج دادند. با ورود سبک رپ به کشور ما، برخی ناظران اجتماعی بدون درک وجود این ژانرهای متفاوت، به دلیل غلبه ژانر گانگستری در غرب، تصور کردند همه رپ همان خشونت و فساد است. از این رو با این درک نادرست، قضاوت­‌های مثبت و منفی نادرستی انجام دادند و موسیقی رپ به جامعه اسلامی به عنوان موسیقی مبتذل شناسانده شد.

 

به بیان دیگر سبک موسیقی رپ، عناصری دارد که تنها یکی از آنها ریتم تند کلام و قافیه‌­های نامنظم است. عنصر مهم دیگر در این سبکِ نسبتاً جدید که معمولاً –حتی از جانب برخی رپرها- کمتر بدان دقت می­‌شود، محتوای آن است؛ محتوایی که در غرب، به ویژه در سال‌­های ابتدایی تلاش می­کند صدای عدالت خواهی پابرهنگان و محرومان را به گوش مرفهان بی­درد برساند و در یکی­ دو دهه اخیر نیز با نام ژانر مسیحی توانسته است اقشار مذهبی غرب را به خود متوجه سازد.

 

در واقع سبک رپ مانند همه سبک­‌های دیگر، یک ابزار برای بیان مفاهیم و تلقین احساس است. این نوع استفاده شاعر، خواننده و آهنگساز از این سبک است که نشان­‌دهنده میزان آشنایی وی با مباحث نظری پیرامون آن، عمق فکری و دغدغه­‌های هنرمند و نهایتاً والایی یا پستی شخصیت وی است.

 

نکته آخر اینکه ژانرهای متنوع در سبک رپ، به ما این امکان را گوشزد می­کند که برخی از محتواهای آن، با تغییراتی کم یا زیاد، می­تواند هم‌خانواده­ه‌ایی در تعالیم دینی و فرهنگ ما بیابد. به ویژه در اینجا می­توان از ژانر کلاسیک که عدالت­‌طلب و فقرستیز و استکبارستیز بوده است و ژانر مسیحی که با نگاهی اخلاقی و دینی به بیان چالش‌­های زندگی مدرن می­‌پردازد، نام برد.

 

همانطور که در ابتدا متذکر شدیم، در اینجا قصد بیان حکم فقهی و قانونی یا هواداری از برخی رپرهای جدید را نداریم، بلکه با توجه به فراگیری روزافزون این سبک از موسیقی در میان نسل جوان که متناسب با ریتم تند زندگی است، وظیفه هنرمندان افغانستان است که برای بهره‌گیری از این ابزار هنری نسبتاً جدید و تولید ترانه­‌هایی با سبک رپ، به سبک زندگی و فرهنگ بومی ما توجه داشته باشند.

موضوع : اخبار