دراین نوشتار روابط روسیه و تاجکستان مورد بررسی قرار گرفته است.

توافقنامه صلح تاجکستان وارد ۲۰ سالگی خود شد. در این سال‌ها فرایند سازش در تاجکستان با فراز و فرودهایی همراه بود اما نکته مثبت این است که این کشور با حمایت‌های فدراسیون روسیه به منظور ایجاد دیوار دفاعی در سرحد تاجکستان و افغانستان توانسته از نفوذ و گسترش تروریزم جلوگیری کند.

ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه نیز طی پیامی به امامعلی رحمان، رییس جمهور تاجکستان سالروز امضای توافقنامه صلح (سازشنامه تاجکان) را تبریک گفت. در این پیام آمده است که امضای توافقنامه مذکور به پایان جنگ شهروندی، دستیابی به وحدت ملی و بازشدن مسیر صلح و پیشرفت کشور تاجکستان کمک کرده است.

پوتین در ادامه تاکید کرده که در آن سال‌ها روسیه به حکومت و مردم تاجکستان فعالانه کمک کرد تا امنیت سرحدات تاجکستان و افغانستان تامین باشد.

وی در پایان اظهار امیدواری کرد تا مناسبات راهبردی روسیه و تاجکستان توسعه یابد.

*روسیه دیروز و جنگ داخلی تاجکستان

گفتنی است که کشور تاجکستان برای روسیه اهمیت راهبردی دارد، چراکه به نوعی دروازه ورود به آسیای مرکزی محسوب می‌شود و هم سرحدی این کشور با افغانستان به ضرورت ایجاد امنیت در آن افزوده است.

هر چند که در جریان جنگ داخلی تاجکستان یا به قول خود تاجکی‌ها برادر کشی، مسکو در ابتدا در سال ۱۹۹۱ از ایتلاف ملی گرایان و نیروهای مسلمان پشتیبانی کرد، اما در جریان درگیری نیروهای مختلف فقط از گروه‌های کمونیست حمایت کرد، چراکه تازه از تب شوروی کاسته شده بود و انجام چنین حمایتی دور از ذهن نبود.

پیشنهاد بعدی:  کنفرانس بن دوم تداوم کنفرانس­های بی ثمر

بدین ترتیب در نووِمبر ۱۹۹۱ رحمان نبی اف، رهبر پیشین حزب کمونیست در انتخابات ریاست جمهوری برگزیده شد و به دنبال آن اعتراضات مردمی گسترش یافت که در پی آن نبی اف، ۸ وزیر خود را از بین نیروهای اسلامی و ملی انتخاب کرد. این کار باعث مخالفت کمونیست‌های کولاب و خجند شد که موجبات جنگ در بخش جنوبی تاجکستان طی سال ۱۹۹۲ را فراهم آورد.

با این حال حمایت مسکو از کمونیست‌ها ادامه یافت و در انتخاب امامعلی رحمان، رییس جمهور فعلی تاجکستان بسیار مؤثر بود، اما با گسترش ناآرامی‌ها، مسکو تلاش کرد تا سازشی را میان گروه‌های مختلف درگیر ایجاد کند، حتی سایر دولت‌های تازه استقلال یافته آسیای مرکزی از ادامه تنش‌ها در منطقه ناراضی بودند.

تاجکستان یک منطقه تازه استقلال یافته از شوروی سابق بود و شاید دولت روسیه بهتر از هر مُـلکی می‌توانست فرایند صلح در این کشور را برقرار سازد، چون ابزارهای مؤثر را در اختیار داشت و بسیاری از ساختارهای درون تاجکستان به وسیله حکومت شوروی ایجاد شده بود. هرچند که مسکو بایستی توجه به همه گروه‌ها را در نظر می‌داشت، اما در شرایط آن روز چنین سازوکاری به درستی دنبال نشد یا فضای روسیه بعد از فروپاشی شوروی اجازه انجام سازوکارهای کم‌هزینه و مورد رضایت همه طرف‌ها را نمی‌داد. در مجموع ساختار برخاسته از دوران شوروی بر هدایت تاجکستان طی اواخر قرن بیستم در یک مقطع و دوران پساجنگ داخلی در مقطع دیگر بسیار مؤثر بوده است.

 

*روسیه امروز و امنیت تاجکستان

فرقه ۲۰۱ روسیه (پایگاه ۲۰۱) نیز از همان دوران مانده و نقش بسیار مؤثری را برای دفاع از سرحدات تاجکستان ایفا کرده است. پایگاه ۲۰۱ روسیه بزرگترین پایگاه‌ نظامی روسیه در خارج از این کشور با هفت هزار نیرو در تاجکستان مستقر شده است.گفته می‌شود که مسکو قصد دارد پایگاه ۲۰۱ را تا آخر امسال به طیارات بدون سرنشین مجهز کند.

پیشنهاد بعدی:  روسیه از اوضاع در افغانستان نگران است

در سال‌های پس از جنگ داخلی فرایند مدیریت این کشور با چالش‌های گسترده‌ای روبرو بود، بنابراین حضور نیروهای روسی برای حفاظت از سرحدات این کشور یا به طور کلی منطقه آسیای مرکزی ضرورت داشت. تاجکستان چهارراهی است که اگر تروریست‌ها در آن نفوذ کنند یا در هر شرایطی ناامن شود شرایط چین، منطقه آسیای مرکزی و در نهایت روسیه را با تهدید جدی مواجه می‌کند.

امروز به گونه‌ای روسیه اهداف سرحدی خود را در سرحدات تاجکستان و در برابر مخاطرات تهدیدآمیز افغانستان دنبال می‌کند تا سرایت تهدیدات به سرحدات اصلی روسیه را از نقاط دور کنترول کند.

خاصتاً آنکه پس از داغ‌تر شدن بحث تروریست‌ها (مانند داعش) و حضور آنها در افغانستان، افزایش تدابیر امنیتی توسط مسکو برای مُـلکی مانند تاجکستان اهمیت بیشتری داشت. تاجکستان از لحاظ امنیتی جایگاه بسیار مهمی در مباحث استراتیژیک روسیه دارد و مسکو در قالب سازمان‌هایی نظیر همکاری شانگهای، به صورت دوجانبه و یا تبیین مسئله مشترک با سه کشور در منطقه خطر منازعه در تاجکستان را کنترول کرده و از ورود عناصر متضاد با صلح مانند تروریست‌ها جلوگیری به عمل آورده است.

بین‌المللی نشدن مسئله تاجکستان هم اهمیت زیادی برای روسیه دارد؛ کشورهایی مانند ایالات متحده امریکا که نیروهای آنها در نزدیکی سرحدات تاجکستان است تلاش می‌کنند تا با عقد قراردادهای مختلف جایگاهی در این کشور پیدا کنند که این مورد به ضرر روس‌ها خواهد بود. افزون بر آن حتی حضور و نفوذ مُـلکی مانند عربستان سعودی آتش منازعه را شعله‌ور می‌کند، در صورت عدم اتخاذ سیاست‌های صحیح امنیت منطقه و خود روسیه را به خطر می‌اندازد. بنابراین تاجکستان در مسایل امنیت منطقوی روسیه از اولویت جدی برخوردار است.

پیشنهاد بعدی:  خیز مسوولان برای دزدی های تازه

لازم به ذکر است که روند صلح در تاجکستان طی دو سال اخیر انتقاداتی را در داخل این کشور به دنبال داشته است و رعایت اصول آن از سوی دولت تاجکستان با سوء مدیریت‌هایی همراه بوده است. عده‌ای از نیروهای اسلامی و گروه‌ها از سیاست‌های دولت این کشور ناراضی هستند و معتقدند که شرایط در کشور وحدت آمیز نیست. حتی برخی انتقادات از سیاست‌های دولت در رابطه با همسایگان خود مانند ازبکستان وجود دارد؛ علل این نارضایتی‌ها مسایلی است که چند سال بعد از سازش نامه تاجک ها و تحکیم دولت فعلی تاجکستان به وجود آمد که از موضوع مطرح شده خارج است و بیان دقیق علل و تحولات آینده آن در راپور دیگری عنوان خواهد شد.