اخبار
مطالب اخیر
مطالب محبوب
عضویت در خبرنامه

با وارد کردن ایمیل در کادر زیر و ثبت آن مشترک خبرنامه وب سایت افغان لرن خواهید شد و از آخرین مطالب سایت بهره مند می شوید

توجه داشته باشيد بعد از وارد کردن ايميل خود و ثبت آن، ميبايست ايميل خود را تاييد نمایید

خبر خوشی که به ما رسید این بود که کتاب افغانستان در مسیر تاریخ به همت آقای محمد کاظم کاظمی اکنون به چاپ جدید خود رسیده است …

افغانستان در مسیر تاریخ

کتاب افغانستان در مسیر تاریخ در واقع یک متن تاریخی و معتبر می باشید که در بین مردم ما نامبردار است.

آنچه در پی می‌خوانید مقدمه ویراستار بر چاپ جدید افغانستان در مسیر تاریخ است و چون مطالعهء آنرا خالی از مفاد ندانستیم، لذا برای خوانندگان خویش نیز برگزیدم تا از یکسو از چاپ جدید این اثر کم مانند باخبر باشند و از سوی دیگر  شاخصهای چاپ جدید را آقای کاظمی برشمرده، مطلع گردند.

مقدمه ویراستار در چاپ جدید «افعانستان در مسیر تاریخ»

کنون که پس از ماهها کار مداوم‌، ویرایش این کتاب ارجمند به پایان رسیده است‌، توضیحی درباره شیوه کار ما در این چاپ ضروری به نظر می‌آید تا از جانبی تلاشی که برای حفظ امانت در کار داشته‌ایم بازنموده آید و از جانبی دانسته شود که چاپ حاضر نسبت به چاپهای قبلی این کتاب‌، چه مزایایی دارد.

پیش از همه چیز این نکته گفتنی می‌نماید که در ویرایش آثاری از این دست‌، به ویژه اگر مبتنی بر نثر فارسی دهه‌های پیش باشند، باید سخت محتاط بود تا هم صحت و اصالت اثر از نظر ذکر وقایع و سنوات تاریخی حفظ شود و هم سبک نثر نویسنده‌، به ویژه که ما با تاریخ‌نگاری ادیب با نثری زیبا و استادانه روبه‌روییم‌. به واقع این کتاب جدا از ارزش اصلی تاریخی‌اش برای بازنمودن آنچه در این هزاران سال در این کشور رفته است ـ و این البته وظیفه اصلی این اثر است ـ یک ارزش ادبی هم دارد برای شناختن ویژگیهای نثر فارسی افغانستان در دهه چهل سده حاضر خورشیدی‌.

با این ملاحظه‌، در این ویرایش هیچ تصرّفی را در محتوای کتاب و یا سبک نگارش مرحوم غبار جایز ندانستیم و حتی واژگانی مهجور همچون «قیَم‌« (= قیمت‌ها)، «سیلاوه» (= شمشیر) و «امتلاک‌« (= تملّک کردن‌) را نیز حفظ کردیم و فقط در مواردی‌، معانی آنها را در پاورقی یادآور شدیم‌. هم‌چنین است حفظ ساختار جملات و پرهیز از پس و پیش کردن یا حذف و اضافه حتی یک کلمه‌، مگر این که روشن بود کلمه‌ای از چاپ بازمانده است و البته در آن موارد ـ که بسیار اندک بود ـ نیز کلمات افزودنی را در قلاب گذاشتیم و در پاورقی نیز یادآور شدیم‌.

ولی از جانبی نباید از نظر دور داشت که چاپهای قبلی این کتاب از نظر حروف‌چینی‌، رسم‌الخط و نقطه‌گذاری بسیار با آنچه امروز از اثری چنین بااهمیت انتظار می‌رود فاصله دارد. غلطهای تایپی متن بسیار است‌; حروف و گاه کلمات افتادگیهایی دارد; بعضی حروف نقطه ندارد; در بسیار جایها مدّ «آ» از چاپ افتاده است و حرف «گ‌« بدون سرکش چاپ شده است و امثال اینها. هم‌چنین متن از نظر نقطه‌گذاری و پاراگراف‌بندی بسامان نیست و اینها نه تنها خواندن متن را برای خواننده امروز دشوار می‌کند، که مایه غلط‌ فهمی‌هایی هم می‌شود.

پیشنهاد بعدی:  از بازی های سیاسی تا مشکلات واقعی

چنین بود که ما یک ویرایش فنی مفصل برای این کتاب را ضروری دانستیم و این عمده کار ما در این چاپ بود. متن با رسم‌الخط و نقطه‌گذاری رایج امروز و با رعایت ظرایف و نکات تایپ رایانه‌ای آماده شده و کوشیده‌ایم که تا حدّ امکان از غلط‌های تایپی پیراسته باشد، چه غلط‌هایی که در چاپ‌های قبل وجود داشته و چه غلط‌هایی که ممکن بود در این چاپ رخ نماید.

یکی از جوانب نابسامانی متن چاپ اول‌، شیوه نگارش بعضی از کلمات است که گاه با نگارش قدیم قرابت دارد و گاه نیز حاصل سلیقه و پسند مؤلف بوده است‌. مثلاً کلمات «میرزا»، «پکتیا»، «کنترول‌«، «کولرا»، «شاهرخ‌«، «ناصرالدین شاه» و «رنجیت سنگ‌« به صورت «مرزا»، «پاکتیا»، «کانترول»، «کالرا»، «شهرخ‌«، «نصرالدین شاه‌« و «رنجیت‌سنگه‌« چاپ شده است‌. ما خود را بر سر این دوراهی دیدیم که این کلمات را دقیقاً مطابق شکل موجود حفظ کنیم‌، یا نگارش آنها را به هنجار امروز نزدیک سازیم‌. مسلماً حفظ همه این کلمات به شکل پیشین‌، متن را قدری نامأنوس می‌ساخت‌. برای خواننده امروزِ یک کتاب تاریخ‌، هیچ خوشایند نیست که «ناصرالدین شاه قاجار» را به صورت «نصرالدین شاه قاجار» بشناسد و یا «پکتیا» را «پاکتیا» بخواند. اما از طرفی به‌روز ساختن همه این نامها و واژگان‌، با اصل‌ِ امانت‌داری که خود را بدان متعهد می‌دانستیم ناسازگار می‌نمود.

پس از مشورت با بعضی از صاحب‌نظران‌، قرار بر این شد که راهی میانه برگزینیم و ضمن تلاش برای حفظ اصالت متن‌، در مواردی که نگارش یک کلمه بسیار نامأنوس است‌، آن را به شکل مروج در نثر فارسی امروز بنویسیم‌. بعضی از این موارد را برای نمونه ذکر می‌کنم‌: «تعین / ‌تعیین»، ‌«کارگذار / کارگزار»، «تلیفون / ‌تلفون»، «‌کانترول / ‌‌کنترول»، «اوقیانوس / ‌‌اقیانوس»، «‌شرین / ‌‌شیرین‌«، «داکهه / ‌‌داکه»، «دهاره‌ / ‌داره»، «چودن‌ / ‌چُدن»، «‌فُت / ‌‌فوت»، «‌صبه / ‌‌صوبه»، «‌مرتهه / ‌‌مرته»، «‌یک نیم / ‌‌یک و نیم‌«، «تنظیمه / ‌‌تنظیمیه»، «‌سکات‌ / ‌اسکات‌«، «بالشویک‌ / ‌بلشویک‌«، «پوتنجر / ‌پاتنجر»، «پولیند / ‌پولند»، «چهاریکار / ‌چاریکار»، «ماسکو / ‌مسکو».

آنچه در انتخاب این روش مایه اطمینان خاطر ما شد، این بود که گاه شکل انتخاب‌شده ما برای یک کلمه نیز در جایهایی در خود متن آمده است‌، چنان که «یک و نیم‌« را در صفحه ۷۶۲ چاپ پیشین می‌توان یافت و «تنظیمیه» را در صفحه ۶۶۷ آن‌.
در مورد بعضی کلمات‌، حتی در خود متن موجود ناهماهنگیهایی به نظر رسید که ما را به ضرورت یکسان‌سازی آنها مطمئن ساخت‌، مثل «پلتیکل ایجنت / پولتیکل اجنت»، «کمپبل / کیمپبل‌«، «بی‌بی مهرو / بی‌مهرو / بی‌ماهرو»، «بریگیدر / بریگیدیر»، «واترفلد / واترفیلد». اینها نشان می‌دهد که یا خود مؤلف مرحوم تقیّد بسیاری به دقت در یکسان‌سازی نگارش کلمات نداشته است و یا امکانات حروفچینی آن عصر اجازه نمی‌داده است‌. ولی امروز که شکلهای مختلف یک کلمه در حین تایپ و ویرایش قابل جست‌وجو و جایگزینی است‌، ضرورت این یکسان‌سازی بیشتر حس می‌شود. چنین شد که ما در اغلب این موارد، کلمات را در کل کتاب به شکلی واحد درج کردیم و از میان شکلهای مختلف یک کلمه‌، آن را برگزیدیم که درست‌تر و یا مأنوس‌تر به نظر می‌آمد، چنان که از میان «بی‌مهرو» و «بی‌ماهرو» و «بی‌بی مهرو» این سومی را اختیار کردیم‌.

پیشنهاد بعدی:  3 والپیپیر جنتری (تقویم) 1392 افغانستان

علاوه بر اینها متن کتاب در چاپهای پیش از غلطهای تایپی هم خالی نبود. بعضی از این غلطها در چاپ «پیام مهاجر» و بر مبنای غلطنامه چاپ اول کتاب گرفته شد است‌، چنان که در مقدمه آن چاپ بدان اشاره کرده‌اند. ولی غلطهای بسیاری همچنان باقی مانده بود که در این چاپ گرفته شد. ما این غلطها را در صورتی که محرز بود در متن اصلاح کردیم و در صورتی که قابل تشکیک به نظر می‌آمد، در پاورقی یادآور شدیم‌.

با این هم نباید احتمال پیدایش بعضی غلطهای تایپی تازه در چاپ حاضر را هم از نظر دور داشت‌، به ویژه با توجه به حروفچینی نسبتاً ریز و فاصله اندک میان سطور چاپ اول که مقابله دقیق متن جدید را با آن دشوار می‌ساخت‌. ما کوشیدیم که با بازخوانیهای متعدد اثر، این احتمال را به حداقل برسانیم و امیدواریم که خوانندگان بصیر کتاب اگر به موارد ابهام یا غلط تایپی برخوردند، آنها را به آگاهی ما برسانند تا در چاپهای بعدی اصلاح شود.

ولی یک بخش عمده کار ویراستاری ما در این اثر، استخراج فهرست اعلام بود که سخت ضروری می‌نمود و به واقع یکی از آرزوهای مؤلف مرحوم کتاب بوده‌، چنان که خود در پیشگفتار کتاب یادآور شده است‌. ما در این چاپ از میان اعلام گوناگون (نام اشخاص‌، جایها، اقوام و قبایل‌) استخراج نام اشخاص را لازم و کافی دانستیم‌، چون کتاب حاضر یک تاریخ سیاسی است و در آن اشخاص نقش برجسته‌تری دارند. در چنین متنی فهرست کردن نام اماکن و اقوام و قبایل و امثال آنها چندان کمکی به خواننده نخواهد کرد، چون کمتر جایی در کتاب می‌توان یافت که در مورد یک محل یا قوم و قبیله به تفصیل سخن رفته باشد و دستیابی به آن از طریق فهرست سودمند افتد.

اما تنظیم فهرست نامهای اشخاص برای کتابی که نام قریب به چهار هزار نفر در آن آمده است‌،  هم کاری است سخت دشوار، به ویژه که در بسیار موارد نام یک شخص در جایهای مختلف متن به صورتهای گوناگونی آمده است‌، مثل «محمداکبر خان‌«، «سردار محمداکبر خان‌«، «وزیر محمداکبر خان‌« و «وزیر اکبر خان‌« که به واقع همه یک نفر است‌. ما در فهرست تا حدّ امکان صورتهای مختلف از نام یک شخص را یکسان ساختیم و در مدخل واحدی آوردیم‌. در موارد اندکی که یک شخص به دو نام مشهور بود (مثل «حبیب‌الله کلکانی‌« که به «بچه سقا» نیز شهرت دارد) هر دو نام را در فهرست آورده و در یکی از آنها به دیگری ارجاع دادیم‌.

پیشنهاد بعدی:  افتتاح بخش تاریخ و تقویم افغانستان سایت!

دشواری دیگر از ناحیه وجود اشخاص مختلفی بود که نام واحدی داشتند، چنان که در همین کتاب بیش از ده «محمداکبر» گوناگون داریم‌. در این موارد کوشیدیم که با ذکر نام کامل یا عناوین و القاب اشخاص‌، آنها را از هم تفکیک کنیم‌، چنان که محمداکبر ارغندی‌وال‌، محمداکبر چنداولی‌، محمداکبر فارغ‌، محمداکبر خادم‌، حاجی محمداکبر، مولوی محمداکبر و امثال آنها تفکیک شده و در مدخلهای مستقل آمده است‌. القاب و عناوینی مثل «حاجی‌«، «میر»، «جنرال‌« و «کندک‌مشر» را بعد از نام و در قوس ذکر کردیم تا یافتن نامها به کمک ترتیب الفبایی فهرست سهل باشد، مگر در مواردی که آن لقب‌، خود به صورت بخشی از اسم درآمده بود، مثل «میرخواند»، «میرویس‌« و «میر سیدعلی همدانی‌«.

فهرست مندرجات فعلی هم از افزوده‌های چاپ حاضر است و نیز بعضی پاورقیهای توضیحی که در ذیل بعضی صفحات خواهید دید. یادآوری می‌کنیم که پاورقیهایی که با عدد مشخص شده است‌، از آن‌ِ مؤلف مرحوم و جزئی اصلی از متن بوده و پاورقیهایی که علامت ستاره دارد، افزوده چاپ حاضر است‌. در اینها کلمه «ویراستار» نیز قید شده است‌.

در نمونه‌خوانی و ویرایش این کتاب‌، آقای فرید خروش و خانم رحیمه میرزایی یاریگر من بوده‌اند. هم‌چنین از روشنگریهای استاد آصف فکرت و دکتر محمدامین زواری در مورد بعضی واژگان و اعلام کتاب بهره برده‌ام‌. از همه این عزیزان سپاسگزارم و نیز جدیت و احساس مسئولیت جناب محمدابراهیم شریعتی نسبت به کیفیت کتاب را ارج می‌نهم که ماههای متوالی تعلل و تأخیر من در این کار را تاب آورد و صبوری پیشه کرد تا کتاب به صورت شایسته‌ای به چاپ برسد، هرچند این به تعویق افتادن‌های پیاپی‌، از نظر حرفه انتشاراتی‌، خسارتهایی قابل توجه برای ایشان در پی داشت‌. امیدوارم که بتوانیم جلد دوم «افغانستان در مسیر تاریخ‌« را که به واقع جلد سوم از چاپ حاضر خواهد شد، در زمان مناسبی آماده چاپ سازیم‌.